Η παχυσαρκία δεν αποτελεί μια απλή αισθητική ανησυχία ή μια αναπόφευκτη συνέπεια του σύγχρονου τρόπου ζωής, αλλά μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσο με σοβαρές προεκτάσεις για την παγκόσμια υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ως παχυσαρκία ορίζεται η μη φυσιολογική ή υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα, η οποία εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία.

Το βασικό εργαλείο ανίχνευσης και ταξινόμησης είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (Body Mass Index, BMI), ο οποίος προκύπτει από το πηλίκο του βάρους σε κιλά προς το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα.

Ταξινόμηση BMI σε ενήλικες (ΠΟΥ):
ΚατηγορίαBMI
Φυσιολογικό βάρος18,5 – 24,9
Υπέρβαρο25,0 – 29,9
Παχυσαρκία κλάσης Ι30,0 – 34,9
Παχυσαρκία κλάσης ΙΙ35,0 – 39,9
Νοσογόνος παχυσαρκία (κλάση ΙΙΙ)≥ 40

Ιδιαίτερη κλινική βαρύτητα έχει η νοσογόνος (ή σοβαρή) παχυσαρκία, η οποία διαγιγνώσκεται όταν το BMI ξεπερνά το 40 — ή το 35 με ταυτόχρονη παρουσία σοβαρών συνοδών νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 ή η αρτηριακή υπέρταση. Σε αυτή την κατάσταση ο κίνδυνος θνησιμότητας και επιπλοκών αυξάνεται εκθετικά.

Η εικόνα σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο

Οι διαστάσεις που έχει λάβει η νόσος παγκοσμίως δικαιολογούν απόλυτα τον όρο «σιωπηλή πανδημία». Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα, περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι — ενήλικες, έφηβοι και παιδιά — στον πλανήτη ζουν πλέον με παχυσαρκία, με τις τάσεις να παραμένουν σταθερά αυξητικές.

Η χώρα μας κατατάσσεται σταθερά μεταξύ των πρωτοπόρων στην Ευρώπη σε ποσοστά υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων. Στον ενήλικο πληθυσμό, περισσότεροι από τους μισούς Έλληνες βρίσκονται πάνω από το φυσιολογικό βάρος, ενώ το πρόβλημα είναι έντονο ακόμα και στην παιδική και εφηβική ηλικία. Γίνεται επομένως επιτακτική η ανάγκη για έγκαιρη ενημέρωση, πρόληψη και εξειδικευμένη ιατρική παρέμβαση.

Υγιεινή διατροφή και άσκηση στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Επιπλοκές της παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης πολλών χρόνιων νοσημάτων, επηρεάζοντας σχεδόν κάθε σύστημα του οργανισμού. Μεταξύ των συχνότερων επιπλοκών περιλαμβάνονται:

Παράλληλα, η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής και το προσδόκιμο επιβίωσης.

Ακόμη και μια σχετικά μικρή απώλεια βάρους της τάξης του 5–10% μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και της συνολικής μεταβολικής υγείας.

Τρόποι αντιμετώπισης – θεραπεία

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτεί εξατομικευμένη και πολυπαραγοντική προσέγγιση. Παράγοντες όπως η γενετική προδιάθεση, οι ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές, η ποιότητα ύπνου, το χρόνιο στρες, η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το σωματικό βάρος και τη ρύθμιση της όρεξης.

Αποκλεισμός οργανικών αιτίων

Αρχικά, διερευνάται αν υπάρχουν συγκεκριμένοι παράγοντες που συμβάλλουν ή επιδεινώνουν τη νόσο — για παράδειγμα υποθυρεοειδισμός, μεταβολικό σύνδρομο, αντίσταση στην ινσουλίνη ή υπερκορτιζολαιμία. Εφόσον βρεθεί κάποια τέτοια πάθηση, αντιμετωπίζεται με τον κατάλληλο τρόπο.

Ψυχολογικοί παράγοντες και τρόπος ζωής

Στη συνέχεια διερευνώνται και οι ψυχολογικοί παράγοντες. Το χρόνιο στρες, η κακή ποιότητα ύπνου και η ψυχολογική επιβάρυνση μπορούν να επηρεάσουν τη ρύθμιση της όρεξης και τη διατροφική συμπεριφορά. Οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής — ισορροπημένη διατροφή, τακτική φυσική δραστηριότητα, επαρκής ύπνος — αποτελούν βασικό πυλώνα κάθε επιτυχημένης θεραπευτικής προσέγγισης, ακόμη και όταν χρησιμοποιείται φαρμακευτική αγωγή.

Φαρμακευτική αγωγή – οι αγωνιστές GLP-1

Τα τελευταία χρόνια, με την ανάπτυξη των αγωνιστών GLP-1, έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος στη φαρμακολογική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Μηχανισμός δράσης

Οι αγωνιστές GLP-1 μιμούνται τη δράση μιας φυσικής ορμόνης του εντέρου, του GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1), η οποία συμμετέχει στη ρύθμιση της όρεξης και του μεταβολισμού. Δρουν σε κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον κορεσμό, μειώνοντας την πείνα και επιβραδύνοντας την κένωση του στομάχου, αυξάνοντας έτσι το αίσθημα πληρότητας μετά το γεύμα. Επιπλέον, βελτιώνουν τη ρύθμιση του σακχάρου και συμβάλλουν στη συνολική μεταβολική βελτίωση των ασθενών.

Σύγχρονη φαρμακευτική αγωγή παχυσαρκίας – αγωνιστές GLP-1

Διαθέσιμα φάρμακα στην Ελλάδα

Τα φάρμακα αυτά αρχικά χρησιμοποιήθηκαν ως αντιδιαβητική αγωγή, ήδη από το 2005 με την εξενατίδη. Σταδιακά αναπτύχθηκαν ειδικές θεραπείες για την παχυσαρκία:

Στον ορίζοντα αναμένεται και ο τριπλός αγωνιστής ρετατρουτίδη, που συνδυάζει τρεις ορμονικούς μηχανισμούς δράσης.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η βαριατρική χειρουργική παραμένει μια από τις πιο αποτελεσματικές και δοκιμασμένες παρεμβάσεις για τη σοβαρή παχυσαρκία, ειδικά όταν συνυπάρχουν σοβαρά μεταβολικά νοσήματα. Μέσα από επεμβάσεις όπως:

επιτυγχάνεται όχι μόνο ο περιορισμός της χωρητικότητας του στομάχου, αλλά και μια βαθιά ορμονική αναδιάρθρωση του πεπτικού συστήματος που μειώνει το αίσθημα της πείνας. Παρά την εντυπωσιακή άνοδο των νέων φαρμακολογικών θεραπειών (με ποσοστά απώλειας βάρους έως 20%), το χειρουργείο εξακολουθεί να αποτελεί μια δοκιμασμένη, αν και επεμβατική, επιλογή.

Συμπέρασμα

Στην εποχή μας διαθέτουμε τα καλύτερα εργαλεία που είχαμε ποτέ για την αποτελεσματική και ασφαλή αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η οποία αναγνωρίζεται πλέον ως χρόνια νόσος με σοβαρές επιπτώσεις για την υγεία. Χρειάζεται, επομένως, εξατομικευμένη προσέγγιση για την καλύτερη δυνατή επιλογή θεραπείας, με βάση τις ανάγκες και το μεταβολικό προφίλ κάθε ασθενούς.